Omringdijk

In de loop van de jaren zijn er NS-wandeltochten bijgekomen, maar ook (geruisloos) verdwenen. Een regelmaat die niet altijd afgedwongen werd door de asfaltering van het landschap. De afgedankte wandelingen zijn vaak nog prima te lopen. Ze hebben dan ook een plek gevonden op Wandelzoekpagina.

De routebeschrijving is niet altijd meer kloppend: de markering wordt niet meer onderhouden en herkenbare punten zijn wellicht verdwenen. Ook de informatie over bus en trein, openingstijden van horeca en adressen van organisaties kloppen wellicht niet meer. De beschrijving is namelijk letterlijk overgenomen.

Wandelzoekpagina, Wandelnet noch NS zijn verantwoordelijk voor de juistheid van de routebeschrijving.

Veel wandelplezier.

2 reacties

Inleiding
Het Wandelplatform-LAW heeft in samenwerking met de Nederlandse Spoorwegen een serie wandelingen van station naar station samengesteld. Deze NS-wandeltochten volgen meestal een gedeelte van een Lange-Afstand-Wandelpad (LAW). Het eerste deel volgt de route Omringdijk enkele routes die door Landschap Waterland zijn ontwikkeld en bewegwijzerd: Hoge Dijkroute, Uilenroute en Waterlingroute. Tussen Schardam en Hoorn loopt u het Zuiderzeepad (LAW 8, Enkhuizen – Stavoren, 400 km). U neemt vanaf station Hoorn eerst de bus naar Avenhorn. De wandeling gaat van Avenhorn weer terug naar station Hoorn en is 13 km lang. De route gaat over een deel van de Westfriese Omringdijk. Open landschappen zijn het belangrijkste kenmerk van deze wandeling. U loopt merendeels over grasdijken en door weiland, tussen de schapen door. Aan het begin heeft u zicht op de polder de Beemster, bijzonder door z’n kavelpatronen als van een dambord. De route volgt de oever van de Beemsteruitwatering en komt langs het pas gerestaureerde dieselgemaal Beetskoog. Met het Zuiderzeepad gaat de tocht over de dijk langs het IJsselmeer. U heeft in de verte zicht op de skyline van Hoorn. Honden zijn op deze route vanwege beweiding met schapen op de grasdijken niet toegestaan.

Horeca onderweg
In Avenhorn hcr ‘Avenhorn’, van 1 april tot 1 oktober dagelijks geopend, van 1 oktober tot 1 april gesloten. Na ruim 1 km Eetcafé ‘Les Deux Ponts’, het gehele jaar geopend, op dinsdag gesloten. Van okt t/m mrt vanaf 11.00 uur, apr t/m sept meestal eerder. Het eetcafé is tevens knooppunt van verschillende wandel-, fiets en kanoroutes (voor meer info zie www.lesdeuxponts.nl). Na circa 5 km restaurant ‘La mère Anne’, geopend dinsdag t/m vrijdag vanaf 11.30 uur, zaterdag en zondag vanaf 13.00 uur (van okt-apr 14.00 uur). Na ca. 8 km in Scharwoude restaurant ‘De Karperput’, sept t/m april geopend van do t/m zo vanaf 10.30 uur, mei t/m aug alle dagen open). Na ca. 10 km restaurant L’Oasis de la Digue geopend ma t/m za vanaf 11.00/11.30 uur geopend. Tenslotte vindt u in het centrum van Hoorn ook weer vele horecagelegenheden.

Openbaar vervoer tussen station en wandeltocht
Het beginpunt van deze wandeling is in Avenhorn. U neemt vanaf station Hoorn buslijn 128 in de richting van Noord-Beemster en stapt uit bij de halte ‘Het Hoog’ in Avenhorn. De bus vertrekt van maandag t/m vrijdag 2x per uur om ’22 en ’52. Op zaterdag en zondag vertrekt de bus 1 x per uur om ’52. De reis duurt ongeveer 20 minuten. Na circa 5, 9 en10 km kunt u met lijn 114 naar Hoorn; deze bus rijdt elke dag (zo mi) 2 x per uur. Let op: door de sterk gewijzigde NS-dienstregeling kunnen ook bustijden worden aangepast.

Waterwolf De 126 kilometer lange Friese Omringdijk loopt rond: van Alkmaar via Schagen, Medemblik, Enkhuizen en Hoorn weer terug naar Alkmaar. De eerste dijk werd al voltooid rond het jaar 1250. Er waren echter voortdurend doorbraken en stormvloeden. De dijk werd door de woeste Zuiderzee stukgeslagen en door de bewoners opgegeven. Men werkte eeuwenlang aan herstel en verbetering. Het gevaar van de waterwolf is geweken en u kunt met een gerust hart een deel van de Omringdijk volgen.

U stapt bij bushalte ‘Het Hoog’ in Avenhorn uit de bus en loopt linksaf over het trottoir. Bij de ANWB-handwijzer rechtdoor het fietspad opgaan richting Purmerend. Het fietspad draait met een bocht naar rechts omhoog en loopt vervolgens langs de provinciale weg N243. Direct na de brug over het water linksaf, de weg oversteken en over de dijk blijven lopen. U volgt de markering van de Hoge Dijkroute en de Uilenhoekroute.

(1) Beemster
Op de grasdijk staan bordjes met het gedicht Kunst Matig van Bram Vermeulen. De cabaretier en schrijver van Nederlandse liederen wijst hiermee op het ingrijpen van de mens in het landschap. Tot zijn dood in september 2004 woonde hij langs de Beemsteruitwatering in Oudendijk. Ooit was de Beemster een binnenzee, die direct en via het Purmermeer in verbinding stond met de Zuiderzee. Later werd het een groot binnenmeer, dat uiteindelijk tussen 1607 en 1612 met behulp van 42 molens is leeggepompt. De drooglegging van de Beemster werd mogelijk gemaakt door rijke VOC kooplieden en uitgevoerd onder leiding van de beroemde waterbouwkundige Leeghwater. Inmiddels prijkt de polder op de werelderfgoedlijst van Unesco als gaaf voorbeeld van een droogmakerij uit het begin van de 17e eeuw.

U passeert een aantal hekken totdat u op een asfaltweg uitkomt bij ANWB-wegwijzer Y-6702/3. Hier gaat u linksaf de brug over. Voor de tweede brug rechtsaf bij Y-6702/4, de Beetskoogkade volgen richting Schardam.

(2) Melk- en wagenbruggen
Na het droogleggen van de Beemster in het jaar 1612 werd de ringsloot Beemster Uitwatering gegraven. De boeren door wiens land de Ringsloot werd gegraven, bedongen dat zij hun land ‘ten eeuwige dage’ per brug konden bereiken. Er werden vier ‘vaste wagenbruggen’ aangelegd en vier smallere ‘bekwame melkbruggen’. Momenteel heeft Oudendijk nog 7 bruggen. Een plan de karakteristieke bruggen met witte leuningen blauw te schilderen, is door protest van de baan. Om flora en fauna te bevorderen beheert het waterschap vele dijken en oevers op ecologische wijze. Dat betekent dat de dijken niet worden bemest en dat het gemaaide gras snel wordt afgevoerd. Ook wordt grond afgegraven zodat poelen in de bermen ontstaan.

U volgt vanaf hier de markering van de Waterlingroute. U kunt over de grasdijk lopen of over de asfaltweg onderlangs. Na 800 meter gaat u rechtdoor en negeert het bordje Waterlingroute dat rechtsaf het weiland inwijst. 250 meter verder passeert u aan uw rechterhand het Dieselgemaal Beetskoog.

(3) Dieselgemaal Beetskoog
Al bijna een eeuw zwoegt de Brons dieselmotor van het gemaal voor waterschap De Waterlanden. De motor verving in 1910 een stoommachine met vijzel. In 1931 nam het even verderop gelegen elektrisch gemaal Beetskoog de bemalingstaak over. Sindsdien is het dieselgemaal reservegemaal voor de polder Beetskoog. Te bezichtigen van mei tot oktober op de 1e zaterdag van 11.00 tot 16.00 uur en op afspraak 0299 – 40 34 25. Onder de daklijst van het gemaal hebben al vele zwaluwen hun toevlucht gezocht.

U komt onder het viaduct van de snelweg A7 door, waar u een ‘stobbenwal’ ziet. Uitgekomen bij de N247 (ANWB-wegwijzer Y-6563/10) gaat u linksaf de eerste brug over.

(4) Groene verbindingen
Veel dieren komen op hun reis naar een ander natuurgebied onoverkomelijke barrières zoals snelwegen, spoorrails en hoge en harde oevers tegen. Om deze belemmeringen op te heffen worden onderdoorgangen onder snelwegen gemaakt (hier zichtbaar bij de N247), glooiende oevers met rietkragen aangelegd en stobbenwallen onder viaducten (zoals u zojuist bij de A7 zag) gerealiseerd. Het is zelfs de bedoeling het waterrijke Noord Holland op deze manier weer leefbaar te maken voor de niet meer aanwezige otter.

Direct na de brug rechtsaf de N247 oversteken en rechtdoor, Dorpsweg richting Schardam. U loopt over de oever van de Beemster Uitwatering. De Dorpsweg gaat over in de Laag Schardammerweg. U steekt de spoorlijn over.

(5) Rietkoog
In de buitendijkse Rietkoog zitten ’s winters duizenden eenden, o.a. tafel- en kuifeend en grote zaagbek. ’s Zomers broeden er weidevogels. Dit buitendijkse land maakte vroeger een essentieel onderdeel uit van de kustverdediging. De middeleeuwse dijken waren slechts kaden van enkele centimeters hoog. Belangrijker dan de dijk was het uitgestrekte buitendijkse land. Op het voorland werden de golven gebroken, waardoor ze aan kracht inboetten.

Op de splitsing bij Y-15791/1 heeft u twee mogelijkheden: Met uitzondering van het broedseizoen (van 15 maart tot 1 juli, zie volgende alinea) kunt u hier rechtdoor lopen. Waar de weg een haakse bocht naar rechts maakt (voor het IJsselmeer), gaat u het overstapje over en de dijk af. U volgt verder de wit-rode markering van het Zuiderzeepad. Na het tweede overstapje blijft u langs de oever van het IJsselmeer lopen door de weilanden. U passeert verschillende hekken.

Van 15 maart tot 1 juli gaat u via het overstapje de dijk op. Op de dijk linksaf en deze steeds maar blijven volgen. U passeert verschillende hekken. U volgt de wit-rode markering van het Zuiderzeepad.

(6) Doorbraken
De dijk tussen Schardam en Hoorn heeft het zwaar te verduren gehad; de doorbraken volgen elkaar snel op. Scharwoude ligt tussen twee braken in. Doordat ze ingepolderd zijn, zijn ze nu moeilijk te herkennen. De Karperput is een grote kleiput, te herkennen aan zijn rechthoekige vorm. De dijk maakt een grote slinger om de Bedijkte Waal. In 1675 brak hier de Zuiderzee voor het laatst door de Westfriese Omringdijk en zette heel Holland boven ’t IJ onder water. Het monument herinnert hieraan.

U komt in beide gevallen uit bij een uitkijk- en informatiepunt op de dijk. Hier is een herinneringssteen aangebracht: “West-Friesland drie eeuwen droog”. Blijf vanaf dit punt over de dijk lopen tot in de stad Hoorn.

(7) Hoornse Hop
‘Hoorn’ betekent dijkhoek en ‘hop’ inham. Beide zijn ontstaan door kustafslag. De baai vormde in 1573 het toneel voor de Slag op de Zuiderzee. Dat was tijdens de Tachtigjarige Oorlog, waarin de Watergeuzen en de Prins van Oranje zich verzetten tegen de Spanjaarden. Met noordenwind bestormden de kleine geuzenscheepjes de Spaanse vloot en werden de oorlogsschepen geënterd. Na 28 uur vechten was er geen Spaans schip meer over en moest Bossu zich overgeven. Ter hoogte van paal 51 stond eerst buitendijks en vanaf 1734 waarschuwend boven op de dijk een buitengalg.

Waar de dijk in Hoorn bij de bebouwing afgelopen is, loopt u verder over een wandelpad langs het IJsselmeer. U houdt de schouwburg (een nieuw gebouw met een groenkoperen dak en toneeltoren) aan uw linkerhand. Direct na de schouwburg loopt u links omhoog en gaat u schuin naar rechts de straat Breed in. Vervolgens neemt u de derde straat linksaf, Veemarkt. Houd de winkels direct aan uw rechterhand en blijf het trottoir volgen. (U passeert het VVV-kantoor. Heeft u nog tijd voor en zin in een stadswandeling door Hoorn, dan is deze hier verkrijgbaar.) U komt uit voor het station Hoorn, eindpunt van deze NS-wandeltocht.

(8) Hoorn
Vooral in de Gouden Eeuw is Hoorn opgebloeid als handelsstad. Statige pakhuizen en panden herinneren aan de tijd van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. De oude stad leent zich goed voor een stadswandeling. Liefhebbers van cultuurhistorie vinden er musea in historische panden zoals het Westfries Museum, in het Statencollege uit 1632 en het Museum van de 20e eeuw, met een maquette van Hoorn anno 1650, in voormalige kaaspakhuizen.

Uitgave: december 2006