De Proefkolonie
We wandelen door een ongemakkelijk verleden. Dat zie je niet direct want Frederiksoord ligt er heden ten dage fris geboend en goed aangeveegd bij. Mijn lief en ik lopen langs de kleine, witte kolonieboerderijtjes. Met mooie rieten daken en flink wat grond eromheen. Iets daarachter het kolonieschooltje. Verderop de voormalige tuinbouwschool. Vrijwilligers knappen de verwaarloosde tuinen op. De prachtige leibomen langs het laantje hangen vol grote peren.Museum De Proefkolonie hadden we al eerder bezocht. Het vertelt het bijzondere verhaal van de vrije proefkolonie Frederiksoord, gesticht in 1818. Met als doel armoedzaaiers met hard werken en veel discipline tot goede burgers om te vormen. Dat lukte niet met iedereen. Ik weet het. Mijn eigen voorvader Georg Andreas, op latere leeftijd landloper van beroep, huisde twee jaar in de onvrije kolonie Veenhuizen. Met hem kwam het nooit meer goed.
Vanuit de tuin van de landbouwschool, lopen we naar de rand van het dorp. We kijken uit over de al lege velden. Er staat een kloek huis, opgetrokken uit rode baksteen. Prachtige ramen met van die kleine vierkantjes bovenin en een serre om je vingers bij af te likken. Maar als ik het bordje in het gras lees, is daar toch weer dat ongemak. Ik kijk naar wat ooit de gaarkeuken van de kolonie was, waar mensen in de rij stonden voor hun eten.
We wandelen verder over de verharde klinkerweg. Onverwacht moeten we linksaf, een nauwelijks zichtbaar graspaadje in dat langs een smalle watergang loopt. Even kan ik de paupers uit mijn hoofd zetten. Maar niet voor lang. Een bescheiden oprijlaan leidt naar Landhuis Westerbeek. Ooit het woonhuis van Johannes van den Bosch, oprichter van de kolonie. De geschiedenis is hier overal.
Door een bos met oude eiken, hoge beuken en bruggetjes over brede, droge greppels wandelen we terug naar het museum.
In 2021 kreeg Frederiksoord, samen met de onvrije kolonie in het verderop gelegen Veenhuizen, de status van Werelderfgoed. Een mooi eerbetoon aan een ongemakkelijk verleden. Ga wandelen, ga kijken.
