Trage Tochten op de grens

Grenswandelingen hebben iets speciaals en avontuurlijks. Ooit waren de grensregio's het toneel voor oorlogshandelingen en smokkelperikelen. Bovenal zijn grensgebieden rustig en desolaat, met weinig wegen en bebouwing. Kortom, een ideale omgeving voor Trage Tochten. Daarom vind je ruim 50 van onze routes dichtbij de landsgrens met Duitsland en België, ver weg van de hectiek van alledag.

Cultuurverschillen

Wandelen op grenzen spreekt tot de verbeelding. Een grens is de afbakening van een cultuur, een grens moest worden bewaakt. Een grens is altijd op een of andere manier het resultaat van strijd en van historische afspraken, dus een grens staat garant voor een verhaal. Dat geldt zeer zeker voor de grenzen met onze buurlanden België en Duitsland. Kom je met de auto, dan loop je zelfs binnen de EU nog wel eens tegen grenscontroles aan, maar te voet merk je daar weinig van. Toch voel je je als wandelaar gelijk in het buitenland zodra je de landsgrens oversteekt en je ziet het ook. De huizen en de wegen zien er anders uit en er zijn accentverschillen in de ruimtelijke ordening. Bovenal is het de taal die afwijkt, al wordt net over de grens evengoed plat dialect gesproken. En dan nog zoiets: in Duitsland bestel je op zondagmorgen 'Kuchen' in de Konditorei, in Vlaanderen wordt dan een pintje geserveerd. Dit soort cultuurverschillen geven de Trage Tochten op de grens extra charme.

Ver weg van de hectiek

Bekijk eens de kaart van Trage Tocht Zondereigen ten zuiden van Baarle-Nassau. De grillige grens tussen Nederland en België wordt hier bepaald door de natte broeklanden rond het beekje Marksken (Merkske op zijn Vlaams). De kaart van 1900 zag er niet wezenlijk anders uit, het was een drassig, geïsoleerd gebied. Je kon toen de grens alleen bij de Zondereigense Brug oversteken. Tegenwoordig zijn er een paar wandelpassages bij gekomen, waar wij uiteraard dankbaar gebruik van maken. Hier heb je nauwelijks last van autoverkeer en andere ruis. Dit fenomeen is kenmerkend voor veel grensgebiedjes. Vaak ligt de grens in het midden van een uitgestrekt moeras of op de heide, waar het honderd jaar geleden nog een woestenij was. Juist in deze gebiedjes voelen wij ons als Trage Tochten-makers thuis.

Grensbewaking

Bij Trage Tocht Koewacht in Zeeuws-Vlaanderen ervaar je in het landschap de Tachtigjarige Oorlog van 400 jaar geleden. De grens ligt in het midden van de Grote Kreek, daaromheen hadden de Spanjaarden en de Staatsen hun stellingen betrokken. De Trage Tocht volgt de liniedijk in een wijde boog rond de forten van weleer. Trage Tocht Bourtange op de Gronings-Duitse grens vertelt het verhaal van de Staatse vesting en de schans tijdens dezelfde oorlog. Je wandelt over de Soldatendijk door het eens ondoordringbare moeras.
Op meerdere plekken langs de Brabants-Vlaamse grens zie je restanten van 'De Dodendraad'. In 1915 bouwden de Duitse bezetters van België langs grote delen van de grens deze hoge, geëlektrificeerde draadversperring om te voorkomen dat Belgische militairen, Duitse deserteurs en spionnen naar het destijds neutrale Nederland zouden vluchten. Levensgevaarlijk, er stond 2000 Volt op de versperring. Bij de Trage Tocht Leenderstrijp en Trage Tocht Altweerterheide kun je zien hoe dat eruit zag.
Ook in vredestijd moesten de landsgrenzen worden bewaakt. Vooral langs de Nederlands-Duitse grens maakt de Trage Tocht vaak gebruik van zogenaamde 'Kommiezenpaden'. De grenswachten of kommiezen liepen heen en weer over de grenspaadjes en moesten smokkelaars bij de kraag vatten. Vanuit hun schuilhutjes hielden ze een oogje in het zeil. De paden van toen liggen er nog en zijn nu aantrekkelijke wandelverbindingen, bijvoorbeeld in Trage Tochten Vasse (Twente), Winterswijk Ratum (Achterhoek) en Lomm (Noord-Limburg).

Grenskroegen en kooptoerisme

Hoe fijn is het als je tijdens het wandelen van een Trage Tocht kunt aanschuiven in een sfeervol café of restaurant pal op de grens? Heel veel plaatselijke horecaondernemers spelen in op het verlangen van mensen om even de grens te bezoeken of over te steken. Menigeen schept er plezier in om de winst van een buitenlandse tankbeurt om te zetten in vermaak op een grensterras. Wandelaars zijn niet anders, daarom zijn de horeca-opties langs Trage Tochten op de grens schier eindeloos. In de hele regio bekende gelegenheden vind je bijvoorbeeld bij de Trage Tochten Haarmühle, Zwillbrock, Reichswald, Velden, Vlodrop, Strijbeek en Sluis.
Het zijn niet alleen Nederlanders die voor hun kooplust de grens over trekken. Al decennia lang komen de Duitsers in Nederland op 'Butterfahrt'. Steden als Venlo en Winterswijk varen er wel bij, zeker op beruchte Duitse dagen als 'Karfreitag' (Goede Vrijdag). Ook grenswinkels deden jarenlang goede zaken dankzij de klandizie uit het Duitse en Belgische achterland. Tegenwoordig zijn de prijsverschillen in groente, fruit en zuivel door de euro wat kleiner en zoeken handige ondernemers hun heil in hippe outlet-centers. Toch zul je nog regelmatig iets van het grenstoerisme zien als je een Trage Tocht wandelt. Denk bijvoorbeeld aan de Trage Tochten Sluis, Hulst, Kasteel Arcen en Winterswijk Oeding.

Drie- of vierlandenpunt

Eén route willen we er kort uitlichten: Trage Tocht Moresnet bij Vaals in Zuid-Limburg. De wandeling start letterlijk op de landsgrens en gaat dan zuidwaarts naar het bekende Drielandenpunt. Je kunt het je haast niet voorstellen, maar tot november 1918 was deze plek zowat een eeuw lang een vierlandenpunt. Met deze Trage Tocht beleef je de wonderlijke geschiedenis van het ministaatje Neutraal Moresnet, dat in 1815 na de val van Napoleon in het leven werd geroepen. Je volgt tamelijk nauwkeurig de grenslijnen van het staatje in de vorm van een taartpunt. Moresnet werd bij het Congres van Wenen in het leven geroepen om de belangen van de zinkwinning in de plaatselijke mijn veilig te stellen. Het groeide uit tot een vrijstaat, waar het leven in het teken stond van vrijbuitersgeluk, smokkel, gokken en prostitutie. Daar zie je tijdens de wandeling niets van, het is nu een pittige Trage Tocht met fikse hoogteverschillen, bos en vergezichten.

Bekijk de meer dan 50 grenswandelingen Trage Tochten

Rutger Burgers, juni 2026